A.F.Th. van der Heijden, Tonio
Uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam  2011
635 pagina’s
ISBN  978-90-234-6572-0
€ 23,50


‘Tóóó-niii-ióóó…’ is de hartverscheurende kreet van een gekwelde vader waarmee de roman opent. Van der Heijden zelf is die vader, en de jongen die hij aanroept is zijn zoon. Op 23 mei 2010, eerste pinksterdag, is Tonio, enig kind van Mirjam Rotenstreich en Adri van der Heijden bij een verkeersongeval in Amsterdam om het leven gekomen. Het ongeluk heeft op zijn minst drie levens verwoest. Dat van Tonio in letterlijke zin, maar ook dat van zijn ouders. De kreet die Van der Heijden slaakt, zal ruim zeshonderd pagina’s doorklinken.

Het boek heeft als genre-aanduiding de naam ‘requiemroman’ meegekregen, maar welke naam je er ook opplakt, het is een beklemmend en indringend verhaal dat weliswaar de stilering van een roman heeft meegekregen, maar dat als persoonlijk document ook bij de lezer onder de huid kruipt. Ik voelde me dan ook haast schuldig als ik met lezen moest ophouden. Alsof je iemand die zijn hart bij je uitstort, zijn intiemste gevoelens met je deelt, onderbreekt voor iets onbelangrijks als een nachtje slapen.
Het is natuurlijk het angstbeeld van elke ouder: je kind verliezen. Van der Heijden doet een verbluffende, geslaagde poging zijn verdriet, zijn angsten, zijn schuldgevoel, zijn twijfels en ongeloof tot iets hanteerbaars te maken door er woorden voor te vinden.

Tonio is opgedeeld in een Eerste en een Tweede boek. In het eerste deel doet de schrijver verslag van het moment dat hij de verschrikkelijke tijding krijgt tot aan het moment dat hij in het ziekenhuis er getuige van is hoe zijn zoon de laatste adem uitblaast. Tussendoor vertelt Van der Heijden in terugblikken over belangrijke momenten in het leven van de opgroeiende Tonio. Het is een met veel liefde getekend portret, dat een beeld geeft van een zachtaardige, van het leven genietende jongeman die zich ontwikkelt tot een jonge volwassene met een veelbelovende toekomst (hij is een begenadigd fotograaf en naar het zich laat aanzien aangestoken door een prille verliefdheid).

Het tweede deel behelst de zoektocht die Van der Heijden en zijn vrouw ondernemen om de laatste dagen en zeker ook de laatste uren van het leven van hun zoon ingevuld te krijgen. Ze voeren uitgebreide gesprekken met zijn vrienden en vriendinnen en proberen de hiaten in hun verhalen zo goed en zo kwaad mogelijk zelf in te vullen. Het resultaat is een geheel dat het persoonlijke overstijgt. Het boek stelt grote vragen over de zin van het leven, over de manier waarop we met verwoestend verdriet moeten omgaan en de betekenis van rouw als het allerbelangrijkste uit een leven is weggevallen. Maar het laat ook zien hoe twee mensen, die niet anders kunnen dan het allesomvattende verdriet in zijn volle omvang doorléven, in staat zijn elkaar overeind te houden.

Van der Heijden geeft zichzelf de schuld van het gebeurde. Om het simpel te zeggen, voelt hij zich met de verwekking van zijn zoon direct verantwoordelijk voor zijn dood. Het is natuurlijk een machteloos soort schuldgevoel, maar wel een dat sterker is dan de rede. Hij voelt zich een verrader. Dat hij er niet bij was om zijn zoon te beschermen, de avond van het fatale ongeluk, dat hij er zelfs niet was om bij zijn gewonde kind neer te knielen, voelt hij als verraad. Het laatste en ook het enige dat hij nog kan doen, is dit requiem schrijven. Voor zijn zoon, maar natuurlijk ook voor zichzelf.

Tonio is meer dan een verslag van een rouwproces. Het is ook een monument voor een zoon – een monument gevangen in de donkere schaduw van zijn dood, maar dat ondanks alles toch de gouden glans van ouderlijke trots uitstraalt.
Als na 635 pagina’s de kreet waarmee Van der Heijden zijn roman opent, verstomt, rest er een diepe stilte. Stilte die als een overweldigende leegte overblijft – een leegte die nooit meer te vullen zal zijn.

Rien Broere

 

Terug

T-Hdesign | Copyright Rien Broere All rights reserved. Home - Contact