Joke J. Hermsen, Stil de tijd
Uitgeverij De Arbeiderspers, Amsterdam 2009
272 pagina’s
ISBN 978-90-295-7139-5
€ 21,95


Joke Hermsen publiceerde in de afgelopen jaren een aantal essays in filosofische en literaire tijdschriften over de kloktijd en de manier waarop we de tijd ervaren, en hoe die twee veelal totaal van elkaar verschillen. Vorig jaar heeft ze deze essays gebundeld en aangevuld met nieuwe studies onder de titel Stil de tijd, die ze ontleende aan een dichtbundel van Gerrit Kouwenaar.

Dit is geen gemakkelijk onderwerp maar het is echt een boeiend boek geworden, intelligent neergepend en barstensvol deskundigheid, een feest om te lezen en een opsteker voor eenieder die zich na een vakantie met walmende tegenzin weer onderwerpt aan de prikklok van z’n baas. Je moet echter wel aandacht op willen brengen voor iets ondenkbaars of onzegbaars als een tijd waarvoor geen klok bestaat, een tijd zonder onderbrekingen, een tijd die duurt volgens filosoof Henri Bergson en waarin alles zonder volgorde plaatsvindt, die we ergens diep in onszelf ervaren en alleen kunnen duiden via metaforen, muziek, literatuur, film, fotografie en de tastende werkwijze van de filosofie.

Dat is dan ook wat Hermsen gedaan heeft. Ze vraagt zich in de bundel bijvoorbeeld af wat ze over de ervaring van de tijd kan leren van de foto’s van Margriet Sluijter, die oude mensen fotografeerde en hun jongere versie ernaast zette. De bast is verouderd, maar de blik is dezelfde. Wat zegt dat over de kern van iemand en het voortgaan van de tijd? En reikt dit misschien tot voorbij de dood? Ze schrijft over de schilderijen van Mark Rothko die tijdloze momenten wilde maken om voor stilte te zorgen waarin we kunnen wortelen en groeien. Een ander essay gaat over de Nederlandse componist Simeon ten Holt die in zijn beroemde muziekstuk Canto Ostinato pianisten de vrije hand geeft om te reageren op elkaars interpretaties en herhalingen zodat het stuk bij de ene uitvoering twee keer langer kan duren dan bij de andere. Ze haalt er Marcel Proust bij die in zijn romancyclus Op zoek naar de verloren tijd laat zien dat hij voorbije gebeurtenissen in hun oorspronkelijke intensiteit bewaard heeft.

In deze heerlijke en eerlijke studies zoekt Hermsen ook naar bijvoorbeeld het lege niets van de atheïsten, naar de toegenomen angst voor de dood, en vooral naar de inspanning om die voor te blijven in plaats van jezelf te laten ringeloren door de klok, de kalenders, je baas en je werk. In dit opzicht is het dus wel een boek voor onrustige mensen. Het is een warm pleidooi voor de verveling, omdat je dan pas in de buurt van jezelf en je eigen ideeën kunt komen, zoals ze laat zien in twee eigen reisjournalen. Dit boek is een erudiete verademing voor de gehaaste westerling die vergeten is dat de strenge klok slechts een uitvinding was om treinen op tijd te laten rijden, maar waar steeds meer mensen door lijken te ontsporen.

Maarten van Boxtel

 

Terug

T-Hdesign | Copyright Rien Broere All rights reserved. Home - Contact