Jeroen Brouwers, Bittere bloemen
Uitgeverij Atlas, Amsterdam 2011
285 pagina’s
ISBN 978-90-450-8281-3
€ 21,95

Julius Hammer, de knorrige 81-jarige hoofdpersoon in Bittere bloemen, wordt door zijn betuttelende dochter – die hij al te veel vindt lijken op zijn lang geleden overleden en verfoeide vrouw – na een tijdlang in coma te hebben gelegen op een cruise over de Middellandse Zee getrakteerd. Als voormalig rechter, Minister van Staat en geroemd schrijver wordt hij met alle egards behandeld. Een schril contrast met de vocabulaire die de oude man aanspreekt om zijn omgeving te becommentariëren.

Op het schip ontmoet hij toevallig de jonge Pearlene – door Hammer hardnekkig  Leentje genoemd – de vrouw waar hij een allesomvattende, kansloze maar hartstochtelijke liefde voor voelt. Die gevoelens hebben zich aan de grijsaard geopenbaard bij hun eerste ontmoeting,  toen ze als meisje van zeventien deelnam aan de door hem gegeven schrijfcursus. Als poëet stelde ze niet veel voor, maar als verschijning des te meer. Hammer raakte, en raakt opnieuw, totaal in haar ban; een  kansloze, zinderende, allesverterende liefde die onbeantwoord blijft.

In zijn comateuze toestand heeft de oude eminente staatsman, gevangen in een levenloos lichaam, alles wat er om hem heen gebeurde met een levendige geest waargenomen. Hammer mag dan uit zijn coma zijn ontwaakt, in feite heeft hij al afscheid genomen van het leven. In elk geval heeft het hem niets meer te bieden, en is er niet veel meer waar hij nog warm voor loopt. Het geeft Brouwers de ruimte de man te laten foeteren op alles en iedereen om hem heen, op alles wat los en vast zit en zijn anarchistische visie op het leven raakt - en dat doet hij dan ook op onnavolgbare wijze. Maar, zoals hij zelf zegt: ‘Zeik toch niet zo, oude blokletter.’

Het is geweldig hoe Brouwers de oude schrijver woorden geeft die zijn bewondering en zijn liefde voor het jonge meisje vorm geven. Dwars door zijn schaamte heen verliest Hammer zich in een verbale vorm van genegenheid die zijn weerga niet kent. Dat liefde alle grenzen uitvlakt, blijkt wel uit het feit dat Pearlene zo’n beetje in alles tegengesteld is aan wat Hammer vertegenwoordigt. Hammer is een man voor kroontjespen en in cognac gedoopte sigaren, die op analytische wijze de wereld beschouwt. Pearlene hult zich in wierooknevelen, leest kaart en neemt het leven zoals het op haar afkomt.

Natuurlijk blijft de liefde van de man voor het meisje onuitgesproken, maar dat mag de pret niet drukken. Als hij maar naar haar kan kijken, als hij maar een beetje bij haar in de buurt kan zijn, is hij al in de zevende hemel. Dat dat hulpeloze en hopeloze verlangen in haar nabijheid te verkeren hem in onterende situaties brengt, neemt hij daarbij voor lief. Een hilarisch voorbeeld daarvan zijn de scènes die zich afspelen op Corsica, waar op de dag dat het cruiseschip is aangemeerd allerlei festiviteiten ter ere van Napoleon in voorbereiding zijn. Pearlene neemt Hammer achterop haar brommertje mee naar de set van een speelfilm waar ook Nicole Kidman een rol in heeft. Een B-film, uiteraard, waar niets is wat het lijkt en de werkelijkheid een opperste staat van kunstmatigheid heeft bereikt.

Hammer is een toegewijd kweker van orchideeën. Als die zijn uitgebloeid, verspreiden ze een bittere geur. Het is zo’n zelfde geur van bitterheid die de oude man omgeeft. Brouwers verwoordt die  echter wel op zo’n virtuoze manier dat je gulzig de lucht blijft opsnuiven. Ongeëvenaard in zijn vernietigende oordelen maar ook in liefdesverklaringen heeft Brouwers met Bittere bloemen een eigenzinnige kroniek geschreven van een aangekondigde dood.

Rien Broere

 

Terug

T-Hdesign | Copyright Rien Broere All rights reserved. Home - Contact