Archief boekbesprekingen 15 april 2012

In de uitzending van 15 april komen de volgende boeken aan de orde:

Mathieu Lommen, Het boek van het gedrukte boek
Johan Derksen, Voetbal voor volwassenen

Mathieu Lommen, Het boek van het gedrukte boek. Een visuele geschiedenis
Uitgeverij Amsterdam University Press, Amsterdam 2012 en uitgeverij Lannoo, Tielt, 2012
463 pagina’s
ISBN 978 908 149 92 32
€ 49,50

Je kunt er nog tot 13 mei naartoe, naar de tentoonstelling Een visuele geschiedenis van Het gedrukte boek, een expositie van de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam.  Conservator Mathieu Lommen selecteerde ruim 130 boeken die opvallen door hun vormgeving. Het gaat in eerste instantie om het boekontwerp, de afstemming van beeld en tekst, de materiaalkeus, de gebruikte lettertypen en lay-out. Het jongste boek dateert uit 2010 en is ontworpen door Irma Boom. Het gaat over de problemen van een Engels gezin waarbij de herdrukte kaarten van de ouders aan hun dochter de hoofdmoot vormen. Het acht centimeter dikke boek is uit drie zogenaamde lamellen opgebouwd zodat het open kan blijven liggen. Boom bemoeide zich met vorm, productie en de redactie. Ruim vijfhonderd jaar eerder verscheen in Venetië een boek over de schoonheid van het Latijn dat uitgegeven werd door de drukker Jenson die met zijn Romeinse letters voor een keerpunt in de geschiedenis van de drukkunst zorgde.

In de tentoonstelling zijn alle stadia van het boekontwerp te zien, vanaf het eerste moment dat letters gegoten werden in koperen matrijzen. Ging het aanvankelijk om gotische letters, al snel kwamen er Romeinse en Griekse lettertypen bij die zich in de loop der eeuwen uitbreidden tot tal van varianten, waaruit nu zelfs iedereen kan kiezen op z’n eigen pc. De  houtsneden werden in de 16e eeuw vervangen door kopergravures waardoor de afbeeldingen veel nauwkeuriger werden. Illustraties werden tot ver in de 18e eeuw met de hand ingekleurd. Dat maakt het logisch dat bijvoorbeeld de beroemde Atlas Maior van Joan Blaeu uit 1664 ook in eenvoudige zwart-wit-uitvoering en dus veel goedkoper verkrijgbaar was. Daarna volgden technieken als de stippelgravure waarbij ook de kleuren in het drukproces meegenomen konden worden. Dat leverde prachtige platen op van onder meer lelieachtige bloemen van de Franse drukker Redouté Jeune. In de 19e eeuw kwam daar de fotografie bij waardoor bijvoorbeeld de Amerikaan Eadeard Muybridge het bewijs kon leveren dat een paard bij het rennen op een gegeven moment alle benen van de grond had.

Bij de tentoonstelling is ook een boek verschenen: Het boek van het gedrukte boek. Dit is werkelijk een lust voor het oog. Op 463 pagina’s staat in groot formaat een veelvoud aan pagina’s uit de tentoongestelde boeken afgedrukt. In begeleidende teksten wordt verteld wie drukker, uitgever, ontwerper en schrijver – soms een en dezelfde persoon – waren en wat zo bijzonder aan de uitgave is. Je komt uit de 20e eeuw pagina’s tegen van de Franse kunstenaar Fernand Léger uit de satirische roman La fin du monde filmée par l’ange Notre-Dame uit 1919 waarbij de invloed van reclame, belettering en film duidelijk is. Of avant-garde-pagina’s uit 1923 van de Russische kunstenaar El Lissitzky. Uit de 16 eeuw vind je onder meer vijf emblemata (dat zijn afbeeldingen met spreekwoorden en verklaringen in proza) van Junius die door de wereldberoemde Antwerpse drukker Christoffel Plantijn uitgegeven zijn. Heel mooi zijn de tekeningen en handschriften uit het modelboek van Jan van den Velde, dé meester van de schoonschrijfkunst aan het begin van de 17e eeuw. Of de haarscherpe illustraties van letterkasten in de encyclopédie van Diderot et d’Alembert die in de 18e eeuw voor de verspreiding van de ideeën uit de Verlichting zorgden. Of de atlas van 109 x 75 centimeter die in opdracht van Napoleon gemaakt is. Of tekst en uitleg over het oudste drukkershandboek van Joseph Moxon uit 1683.

Dit boek is een tentoonstelling van het tijdperk van het gedrukte boek en laat tegelijkertijd zien wat een prachtig vormgegeven boek vermag: liever niet wegleggen, nog even verder kijken en als het kan (opnieuw) naar de tentoonstelling in Amsterdam om vast te stellen dat deze boeken echt bestaan.

Maarten van Boxtel

Johan Derksen, Voetbal voor volwassenen
Uitgeverij Voetbal International, Gouda 2011
250 pagina’s
ISBN 978-90-71359-94-1
€ 17,95

Voetbal voor volwassenen is een bundeling columns die Derksen schreef voor Voetbal International, het blad waar hij als hoofdredacteur aan verbonden is. De columns bestrijken de periode van begin oktober 2010 tot en met eind september 2011. Een breed scala aan onderwerpen passeert de revue, waarbij hij, zoals we dat van hem gewend zijn, zijn mening niet onder stoelen of banken steekt. Hij bespreekt clubs, haalt herinneringen op en veegt sommige personen de mantel uit.

Omdat hij in zijn stukjes uiteraard ook de actualiteit van dat moment onder de loep neemt, kan het niet anders dan dat een aantal pagina’s voor de perikelen bij Ajax is gereserveerd. Gelukkig komen ook andere BVO’s aan bod. Zo heeft hij een column gewijd aan RBC, dat, zoals hij al in de titel aangeeft, vocht tegen de bierkaai. Wat hij toen nog niet wist, is dat RBC het gevecht definitief verloren heeft en zich opnieuw mag gaan waarmaken, maar wel vanuit de onderste regionen, nml. de vijfde klasse van de amateurs. Wist u trouwens dat wij jarenlang geterroriseerd zijn door drugscriminelen? Derksen constateert het.

Er zitten aardige portretjes van oud-voetballers tussen. Hij schrijft met liefde over Frans de Munck, de keeper die onder de bijnaam de Zwarte Panter roem verwierf. John Rep krijgt aandacht, evenals Wiel Coerver en Jan van Beveren, maar ook minder bekende talenten als Gino Weber, waarbij Derksen de tragische kanten van hun leven niet onbelicht laat.

‘Ik begrijp heel goed,’ schrijft Derksen, ‘dat het publiek wel eens moe wordt van mijn zelfingenomen mening’ -  om daarna zichzelf te afficheren als een gemankeerde ex-voetballer van clubs als Veendam en MVV die een waarschuwende vinger opsteekt naar grote clubs en trainers met een indrukwekkende staat van dienst. Dat is natuurlijk gekoketteer, het is ten slotte de hoofdredacteur van Neerlands best gelezen voetbalblad die zijn mening geeft.

De bundeling columns geeft het sjabloon prijs dat Derksen gebruikt om zijn mening in een stukje te vatten. Eerst een anekdote, dan een stukje geschiedenis en ten slotte ter afsluiting Derksens persoonlijke oordeel over de kwestie, de club of de persoon. Het maakt niet uit. Ook als je ze direct na elkaar leest, blijft het plezierig (voor de een, voor de ander een ergernis) te lezen hoe hij ongezouten zijn mening geeft en bijvoorbeeld Hans van Breukelen ‘een laffe vertegenwoordiger in gebakken lucht’ noemt.

Voor de liefhebbers die zich vermaken met Johan Derksens soms dwarse, soms knorrige, maar altijd eerlijke uitingen en die zich afvragen of zij het boek moeten kopen en lezen: ik zou zeggen… doen!

Rien Broere

 

 


Terug

T-Hdesign | Copyright Rien Broere All rights reserved. Home - Contact