Archief boekbesprekingen 12 februari 2012

In de uitzending van 12 februari komen de volgende boeken aan de orde:

Gerry van der List, Altijd november
Andrew O'Hagan, Het waanzinnige leven van Maf de hond en zijn baasje Marilyn Monroe

Gerry van der List, Altijd november
Uitgeverij Prometheus, Amsterdam 2011
208 pagina’s
ISBN 978-90-446-1832-7
€ 17,95

Gerry van der List is journalist en werkt voor het weekblad Elsevier. Niet echt een blad dat je van links hobbyisme kunt beschuldigen. Als hij zijn boek dan ook nog aan Henk en Ingrid opdraagt, weten we al welke kant het met deze satirische roman uit zal gaan. Satire en oorspronkelijkheid hoeven elkaar echter niet uit te sluiten, al lijkt Van der List dat over het hoofd te hebben gezien.

De auteur heeft zijn hoofdpersoon Peter van Rijswijk als een Obelix in een vat vol clichés gedompeld, met als gevolg dat de goede man ermee is vergiftigd. In een gesprek krijgt Peter de goede raad de roman die hij aan het schrijven is vol te stoppen met zijn ‘sarcastische rechtse geouwehoer’, niet te veel stokpaardjes te berijden en niet al zijn opgespaarde ideeën en vooroordelen meteen in zijn eerste roman te stoppen. Hiermee bijt het verhaal in zijn eigen staart en dat is wellicht goed voor een glimlach, maar daarmee ontstijgt het nog niet het niveau van platitudes en clichés.

Peter van Rijswijk is op zijn 44e gepromoveerd en geeft les aan de universiteit. ‘Maar zelfvertrouwen en arbeidsvreugde bleken niet bij de titel inbegrepen’, waardoor hij elke keer weer met de zenuwen in zijn lijf college moet geven. Iemand die is gepromoveerd zou je van enig intellectueel niveau kunnen verdenken, maar bij Peter van Rijswijk blijkt dat uit niets in wat en hoe hij denkt en spreekt – of het zou moeten zijn dat hij een enkel gedicht van Bloem weet te citeren: ‘Altijd november, altijd regen./ Altijd dit lege hart, altijd.’

De roman vertelt over episodes uit het leven van Van Rijswijk, scènes die zich allemaal afspelen in november, op verschillende plaatsen en binnen verschillende relaties. In het begin, als hij net is gepromoveerd, heeft hij nog een min of meer vaste relatie, maar de vrouw laat hem in de steek voor een Marokkaan, en alsof dat al niet erg genoeg is, sticht ze ook nog een gezin met de allochtoon. Op alles wat Peter meemaakt in zijn pogingen zijn leven daarna weer op de rails te krijgen, levert hij commentaar waaruit zijn star-rechtse opvattingen blijken. Hij is een bekrompen zielenpiet, tot zijn eigen verdriet ‘thuis in het multiculturele Nederland waar hij zich nooit thuis zou voelen.’ Dat het slecht gaat met hem, komt door het feit dat de samenleving volop aan het afbrokkelen is, is zijn mening.

Het zal allemaal wel. Van der Lists hoofdpersoon lijdt aan wat ik de Grunberg-aandoening zou willen noemen: er zit geen ontwikkeling in zijn karakter. Eens een rechtse cynicus – en dat blijkt al in het begin van de roman – altijd een rechtse cynicus, met een onafzienbare reeks stereotypen en karikaturen in de situaties, reacties en gedachten die de aard van de hoofdpersoon moeten bewijzen. Gelukkig is het geen boek waar je je doorheen moet worstelen, daarvoor is het te vlot geschreven, al blijft de manier waarop de personages met elkaar converseren bijzonder plechtstatig.

Rien Broere

Andrew O’Hagan, Het waanzinnige leven van Maf de hond en zijn baasje Marilyn Monroe
Vertaald door Tilly Maters en Eugène Dabekaussen
Oorspronkelijke titel: The Life and Opinions of Maf the Dog, and of His Friend Marilyn Monroe
Uitgeverij De Geus, Breda 2011
315 pagina’s
ISBN 978-90-445-1744-6
€ 19,90 (e-book € 15,90)

Nog niet zo lang geleden konden we kennismaken met meneer Chartwell, de hond in het gelijknamige boek van Rebecca Hunt die zich als symbool van de depressiviteit van Winston Churchill aan zijn voeten vlijt. En nu is er een nieuwe kwispelende viervoeter als hoofdpersonage in een roman: Maf, een vertederende maltezer die blaft, gromt, jankt en piept – tenminste, dat is wat wij ervan horen. In de werkelijkheid van O’Hagans boek is Maf – en zijn ook de andere dieren dat - tot wijsgerige observaties en kritische commentaren in staat. Want vergis je niet, het gaat hier niet om een beest in een kinderboekenfantasie, maar om een zeer belezen, erudiete hond met mensenkennis.

Marilyn Monroe krijgt de hond als pup cadeau van Frank Sinatra. Ze besluit hem Mafia Schat te noemen, kortweg Maf. Marilyn kan wel een opvrolijkertje gebruiken, als ze uit haar scheiding van  Arthur Miller tevoorschijn komt als een vrouw met ‘een zware last van teleurstelling om haar heen’ zoals Maf het formuleert. Alles wat we lezen wordt ons trouwens door Maf voorgeschoteld, hij is de verteller van het verhaal.

Door de keuze van het hondse perspectief creëert O’Hagan de mogelijkheid vele facetten en personen uit het leven van Monroe op te voeren en te becommentariëren. Hij is erbij op momenten dat Sinatra, die door Monroe ‘pappie’ wordt genoemd, zijn personeel schoffeert, met de onderwereld dineert of zich door bevallige stewardessen laat vertroetelen. Door Mafs ogen zien we het geworstel van de Democraten als ze John F. Kennedy naar voren schuiven (over de vermeende affaire tussen JFK en Monroe houdt Maf zich wijselijk op de vlakte). En we leven mee met de twijfels van de actrice over welke rollen ze wel en niet moet gaan spelen en haar angsten die ze in een psychiatrische kliniek te lijf gaat.

De toon die Maf aanslaat, is op een milde manier ironisch, met veel begrip voor het menselijk onvermogen werkelijkheid en verzinsel uit elkaar te houden. Wat honden ook nog op ons voor blijken te hebben, is een fenomenaal geheugen en de mogelijkheid de gedachten van mensen niet alleen te horen, maar ze zelfs te onthouden. Het kan bijna niet anders dan dat wij tweevoeters daarmee onszelf te kijk zetten. Maar Maf doet meer dan observeren en beschrijven, hij toetst ons denken en handelen aan de geschiedenis, de filmklassiekers en de wereldliteratuur. Dat levert vermakelijke scènes op, zeker als ook andere dieren - zoals ‘een zeer New Yorkse spin met gladde poten en gevatheden’ en frivole katten die poëtische woorden spreken - hun wijsheden kunnen debiteren.

Het waanzinnige leven van Maf… geeft op een bijzondere manier een inkijkje in episodes uit het leven van Monroe. Maar het is daarnaast ook een fraai tijdsbeeld, toegespitst op de kringen waarin de sterren van toen zich bewogen, maar met al hun menselijke falen en onzekerheden. De overtuigingskracht van O’Hagans pen zorgt niet alleen voor een intelligent boek, hij is trefzeker in zijn beschrijvingen, met als mooi voorbeeld de manier waarop hij een optreden van Sammy Davis Jr. in ‘het tijdperk van het heroïsche roken’ tot leven wekt.

Rien Broere


Terug

T-Hdesign | Copyright Rien Broere All rights reserved. Home - Contact